Soomaaliya waxay wajahaysaa xaalad bani’aadamnimo oo degdeg ah, dowladduna ma awooddo inay arrintan ula dhaqanto sidii hadal siyaasadeed oo kale.
Tirooyinka ayaa ah kuwo culus.
4.8 MILYAN oo Soomaali ah ayaa la saadaalinayaa inay u baahan doonaan gargaar bani’aadamnimo sannadka 2026. 6 MILYAN oo qof ayaa wajahaya gaajo daran ah halka ku dhowaad 1.9 MILYAN OO CARRUUR AH ay la ildaran yihiin nafaqo-darro ba’an.
Ku dhowaad 493,000 oo carruur ah ayaa wajahaya nafaqo-darro ba’an oo daran. 205 XARUMOOD OO CAAFIMAAD IYO NAFAQO, ayaa durba xirmay sababo la xiriira dhimista maalgelinta, halka ilaa 618 XARUMOOD OO KALE ay halis ugu jiraan inay xirmaan haddii xaaladda maalgelintu sii xumaato.
358 DUGSI ayaa la sheegay inay xirmeen sababo la xiriira abaarta, taas oo in ka badan 78,000 CARRUUR AH ka reebtay waxbarashada. Qorshaha gargaarka bani’aadamnimo ee u baahan 852 MILYAN OO DOLLAR ayaa weli wajahaya dhaqaale-yari weyn.
Aaway qorshaha qaran ee wax looga qabanayo xaaladdan?
Ra’iisul Wasaarihii hore ee Soomaaliya, Xasan Cali Kheyre, ayaa tirooyinkan u adeegsaday inuu si toos ah ugu dhaliilo dowladda Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud. Kheyre wuxuu dowladda ku eedeeyay qorshe-xumo, maamul-xumo, barakac iyo in aan mudnaan ku filan la siin bulshada nugul.
Eedeymaha siyaasadeed waa kuwo la isku khilaafi karo. Laakiin tirooyinka bani’aadamnimo way ka adag yihiin in la iska indho tiro. Dowladdu waxay masuul ka tahay diyaargarowga, isku-duwidda, adeegyada bulshada, ilaalinta dadka nugul iyo sida hufan ee loo isticmaalo kheyraadka la heli karo.
Mas’uuliyaddaas ayaa sii weynaanaysa marka digniinaha ay durba muuqdaan. Hay’adaha Qaramada Midoobay ayaa sheegaya in ku dhowaad 90% dadka u baahan gargaarka ay helayaan taageero aad u yar ama aysan helin wax gargaar ah.
Xilli-roobaadka Deyrta ayaa xaaladda uga sii adkeyn kara.
Sida tirooyinka uu Kheyre soo xigtay, ku dhowaad 1.7 MILYAN OO QOF oo ku nool hareeraha wabiyada ayaa loo aqoonsaday inay halis ugu jiraan fatahaado. Xaaladda bani’aadamnimo ee Soomaaliya waxaa horseedaya isku-dar ah abaar, colaado, barakac, isbeddelka cimilada iyo hoos u dhaca taageerada caalamiga ah.
Laakiin isla xisaabtanka dowladeed weli waa lama huraan.
Marka malaayiin qof ay gaajaysan yihiin, boqolaal xarumood oo caafimaad ay xirmayaan, tobannaan kun oo carruur ah ay waxbarashada ka harayaan, malaayiinna ay weli wajahaan khataro bani’aadamnimo, dowladdu waa inay muujisaa wax ka badan farriimo siyaasadeed.
Waa inay dalka tusisaa qorshaheeda. Maxaa hadda la qabanayaa? Intee lacag ah ayaa la bixinayaa? Yaa la gaarsiinayaa? Maxaa la sameynayaa ka hor inta aysan fatahaaduhu imaan?
